Bị tấn công dồn dập, vì sao các nước vùng Vịnh không muốn đánh Iran?
Kể từ khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran, các nước vùng Vịnh hứng chịu hàng loạt tên lửa và máy bay không người lái của Tehran, khiến lãnh đạo những quốc gia này đứng trước lựa chọn khó khăn: Làm phật lòng đồng minh hay đối mặt với cơn thịnh nộ của nước láng giềng có sức mạnh quân sự đáng kể?
Một kho dầu của Iran bị tấn công. (Ảnh: AP)
Cuối tuần qua, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran thừa nhận khoảng 40% hỏa lực của họ nhắm vào Israel, còn phần lớn lại nhắm vào các nước láng giềng Ả-rập. Hơn 2.000 tên lửa và thiết bị bay đã được phóng vào vùng Vịnh.
Tự lo cho mình
Cả hai phía dường như đều đang tận dụng các cuộc tấn công vào vùng Vịnh cho mục đích của mình. Iran hy vọng việc tấn công các nước vùng Vịnh sẽ có thể kéo họ ra khỏi vòng tay Washington, trong khi Mỹ và Israel dường như dùng những cuộc tấn công của Iran để gây áp lực buộc các chính phủ Ả-rập tham chiến.
Ông Kamal Kharrazi - cố vấn chính sách đối ngoại chủ chốt của lãnh tụ tối cao Iran, nói với CNN rằng Iran sẽ tiếp tục tấn công láng giềng để gây sức ép buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi cuộc chiến.
Tuần trước, Tổng thống Mỹ Trump nói với CNN, rằng việc các đồng minh Ả-rập của Mỹ bị Iran tấn công là “bất ngờ lớn nhất” của cuộc chiến, đồng thời cho rằng điều này khiến các nước vùng Vịnh “muốn tham gia”.
Tuy nhiên, các quốc gia Ả-rập vùng Vịnh nhiều lần khẳng định họ không muốn tham gia cuộc chiến.
Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Lindsey Graham - đồng minh của ông Trump, là người lên tiếng rõ ràng nhất nhằm gây áp lực lên các đồng minh Ả-rập của Washington. Sau chuyến thăm Israel, ông đặt câu hỏi vì sao Mỹ phải bảo vệ những đối tác như Ả-rập Xê-út khi họ từ chối tham gia vào “cuộc đấu tranh chung” chống Iran. Nếu họ không tham gia, ông cảnh báo “sẽ có hậu quả”.
Các lãnh đạo khu vực hầu như tránh phản hồi công khai những áp lực như vậy. Tuy nhiên, tỷ phú Dubai Khalaf Al Habtoor đã hé lộ phần nào tâm lý của khu vực sau phát biểu của ông Graham.
“Chúng tôi biết rất rõ vì sao mình bị tấn công, và chúng tôi cũng biết ai đã kéo toàn bộ khu vực vào vòng leo thang nguy hiểm này mà không hề tham khảo ý kiến những người mà ông ta gọi là ‘đồng minh’ trong khu vực”, ông Khalaf Al Habtoor viết trên mạng xã hội X trước khi xóa bài đăng.
Các quốc gia vùng Vịnh rất cảnh giác trước nguy cơ bị lôi kéo vào cuộc chiến rộng lớn hơn, mà cuối cùng chính họ phải tự xử lý hậu quả lâu dài.
Theo ông Hasan Alhasan, chuyên gia cao cấp về chính sách Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chiến lược quốc tế, nhiều người trong vùng Vịnh cảm thấy khi quyết định gây chiến với Iran, chính quyền Tổng thống Trump đã ưu tiên an ninh của Israel hơn các đồng minh Ả-rập.
“Chính sự mất lòng tin này có thể trở thành rào cản khiến các quốc gia vùng Vịnh không tham gia vào hành động tấn công”, ông nói.
Bên cạnh đó, các nước vùng Vịnh hiểu rất rõ vị thế khó khăn của mình.
“Cuối cùng thì họ vẫn là hàng xóm”, một quan chức UAE nói với CNN khi nhắc đến Iran. Quan chức này cho rằng quan hệ với Tehran cuối cùng sẽ phải bình thường hóa, cho dù phải mất nhiều thập kỷ để khôi phục “khoảng cách niềm tin rất lớn”.
Giáo sư lịch sử Bader Al Saif tại Đại học Kuwait cho rằng lực lượng Mỹ cuối cùng sẽ “thu dọn và rời khỏi” Trung Đông, trong khi Iran vẫn sẽ là láng giềng lâu dài.
“Họ đã rời Afghanistan. Họ đang rời Iraq, và rồi họ cũng sẽ rời khu vực của chúng tôi. Vì vậy chúng tôi phải tự lo cho mình”, ông nói.
Một số quốc gia vùng Vịnh nhỏ hơn cũng có thể đang chờ xem Ả-rập Xê-út phản ứng ra sao. Vương quốc này là cường quốc lớn nhất khu vực, và quyết định của họ có thể tác động lên quyết định của các nước khác.
Ảnh vệ tinh cho thấy thiệt hại của nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Ả-rập Xê-út ngày 2/3. (Ảnh: Reuters)
Tuy nhiên, việc tham chiến có thể sẽ buộc Riyadh phải chiến đấu trên nhiều mặt trận, bao gồm biên giới phía nam với Yemen, nơi lực lượng Houthi thân Iran từng nhiều lần tấn công Ả-rập Xê-út vài năm trước.
Trong số các quốc gia Ả-rập vùng Vịnh bị Iran tấn công, Ả-rập Xê-út là nước duy nhất giáp Biển Đỏ, vì thế họ có thể tiếp tục xuất khẩu dầu mà không phải đi qua eo biển Hormuz. Nhưng tuyến đường này cũng dễ bị các lực lượng ủy nhiệm của Iran đe dọa. Lực lượng Houthi trước đây từng làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Bab al-Mandab – điểm nghẽn nối Biển Đỏ với các tuyến hàng hải toàn cầu, và có thể đe dọa khu vực này một lần nữa nếu xung đột leo thang.
Theo ông Alhasan, các quốc gia vùng Vịnh phải cân nhắc rủi ro giữa việc tham chiến và cái giá của việc đứng ngoài.
Chiến lược của Iran có hiệu quả không?
Có dấu hiệu cho thấy chiến lược của Iran đang tạo ra tác động.
Các chuyến vận tải năng lượng qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ, khiến khoảng 1/5 nguồn cung dầu của thế giới bị đe dọa.
Tình trạng gián đoạn này gây ra điều mà giới phân tích gọi là cú sốc dầu lớn nhất trong lịch sử, đẩy giá nhiên liệu tại Mỹ tăng cao.
Đầu tuần này, Ngoại trưởng Iran gây thêm áp lực này bằng cách gửi thông điệp trực tiếp tới cử tri Mỹ.
“Giá xăng tăng vọt, lãi suất thế chấp cao hơn và các quỹ hưu trí 401(k) lao dốc hoàn toàn là do Israel và những tay sai của họ ở Washington gây ra”, ông Abbas Araghchi viết trong bài đăng trên mạng xã hội X.
Trong khi đó, một số đồng minh của ông Trump ở vùng Vịnh đang xem xét lại các khoản đầu tư ở nước ngoài, khi chiến tranh gây áp lực lên nền kinh tế của họ, một quan chức vùng Vịnh nói với CNN.
Vài tháng trước, nhà lãnh đạo Mỹ ca ngợi cam kết đầu tư hàng nghìn tỷ đô la từ Trung Đông vào Mỹ là chiến thắng kinh tế lớn mà ông đạt được.
Since the U.S. and Israel launched their offensive against Iran, Gulf states have been subjected to a barrage of missiles and drones from Tehran, leaving their leaders facing a difficult choice: alienate their allies or face the wrath of a neighbor with considerable military power?
An Iranian oil depot attacked. (Photo: AP)
Over the weekend, the Iranian Revolutionary Guard admitted that about 40% of its firepower was directed at Israel, while the majority was aimed at neighboring Arab countries. More than 2,000 missiles and drones were launched into the Gulf.
Self-preservation
Both sides appear to be exploiting the attacks on the Gulf for their own purposes. Iran hopes that attacking Gulf states will draw them away from Washington's embrace, while the U.S. and Israel seem to be using Iran's attacks to pressure Arab governments into joining the conflict.
Kamal Kharrazi, a key foreign policy advisor to Iran's Supreme Leader, told CNN that Iran will continue to attack its neighbors to pressure President Donald Trump to withdraw from the conflict.
Last week, President Trump told CNN that Iran's attacks on US Arab allies were the "biggest surprise" of the conflict, suggesting that this made Gulf states "want to join."
However, Gulf Arab states have repeatedly stated they do not want to participate in the conflict.
Republican Senator Lindsey Graham, an ally of Trump, has been the most vocal in pressuring Washington's Arab allies. Following a visit to Israel, he questioned why the US should protect partners like Saudi Arabia when they refuse to participate in the "common struggle" against Iran. He warned that there would be consequences if they did not participate.
Regional leaders have largely avoided publicly responding to such pressure. However, Dubai billionaire Khalaf Al Habtoor hinted at the region's sentiment following Graham's remarks.
“We know very well why we were attacked, and we also know who dragged the entire region into this dangerous escalation without consulting those he calls ‘allies’ in the region,” Khalaf Al Habtoor wrote on social media before deleting the post.
Gulf nations are wary of being drawn into a larger conflict, the long-term consequences of which they will ultimately have to deal with themselves.
According to Hasan Alhasan, a senior expert on Middle East policy at the International Institute for Strategic Studies, many in the Gulf feel that by deciding to wage war with Iran, the Trump administration prioritized Israel's security over its Arab allies.
“This mistrust could become a barrier preventing Gulf states from engaging in offensive action,” he said.
Furthermore, the Gulf states are well aware of their precarious position.
“Ultimately, they are still neighbors,” a UAE official told CNN when referring to Iran. The official suggested that relations with Tehran would eventually have to normalize, even if it took decades to restore the “huge trust gap.”
Professor Bader Al Saif, a history professor at Kuwait University, believes that US forces will eventually “pack up and leave” the Middle East, while Iran will remain a long-term neighbor.
“They left Afghanistan. They are leaving Iraq, and then they will leave our region. So we have to look out for ourselves,” he said.
Some smaller Gulf states may also be waiting to see how Saudi Arabia reacts. This kingdom is the region's largest power, and its decisions could influence those of other countries.
Satellite images show damage to Saudi Arabia's Ras Tanura oil refinery on March 2. (Photo: Reuters)
However, entering the conflict could force Riyadh to fight on multiple fronts, including its southern border with Yemen, where Iranian-backed Houthi forces repeatedly attacked Saudi Arabia in recent years.
Among the Gulf Arab states attacked by Iran, Saudi Arabia is the only one bordering the Red Sea, allowing it to continue exporting oil without passing through the Strait of Hormuz. However, this route is also vulnerable to threats from Iranian proxies. Houthi forces have previously disrupted shipping through the Bab al-Mandab Strait – a choke point connecting the Red Sea to global shipping lanes – and could threaten the region again if the conflict escalates.
According to Alhasan, Gulf states must weigh the risks of engaging in conflict against the cost of remaining neutral.
Is Iran's strategy effective?
There are signs that Iran's strategy is having an impact.
Energy shipments through the Strait of Hormuz have been almost completely halted, threatening about one-fifth of the world's oil supply.
This disruption has caused what analysts are calling the biggest oil shock in history, driving up fuel prices in the US.
Earlier this week, Iran's Foreign Minister added further pressure by sending a direct message to American voters.
“Soaring gas prices, higher mortgage rates, and plummeting 401(k) pension funds are entirely the work of Israel and its henchmen in Washington,” Abbas Araghchi wrote in a social media post on X.
Meanwhile, some of Trump’s Gulf allies are reconsidering overseas investments as the war puts pressure on their economies, a Gulf official told CNN.
Just months ago, the U.S. leader touted the commitment to invest trillions of dollars from the Middle East into the U.S. as a major economic victory.
