Cổ nhân dạy: 'Tết cúng ông Táo làm 2 việc, kiêng 5 việc' để cả năm bình an
Thời điểm 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm được xem là Tiểu niên – một dấu mốc quan trọng mở đầu cho chuỗi sinh hoạt Tết Nguyên đán trong văn hóa truyền thống Trung Quốc. Dân gian có câu: “Tiểu niên có năm điều kiêng, làm đúng thì cả năm bình an” phản ánh mong muốn cầu an, cầu phúc trước thềm năm mới.
Tiểu niên – Tết cúng Táo quân
Theo truyền thống, ngày 23 tháng Chạp là Tiểu niên của các tỉnh miền Bắc Trung Quốc, còn nhiều địa phương miền Nam lại tổ chức vào ngày 24 tháng Chạp. Sự khác biệt này bắt nguồn từ lịch sử triều Thanh, khi triều đình tổ chức lễ tế trời và cúng Táo quân vào ngày 23 tháng Chạp. Người dân miền Bắc noi theo, trong khi miền Nam vẫn duy trì quan niệm “quan ba, dân bốn, thuyền năm” tức quan lại đón Tiểu niên ngày 23, dân thường ngày 24, người sống trên thuyền nước ngày 25 tháng Chạp.
Tiểu niên còn được gọi là Tết cúng Táo quân. Trong tín ngưỡng dân gian, Táo quân là vị thần trông coi bếp núc, đời sống sinh hoạt của mỗi gia đình, đồng thời có nhiệm vụ ghi chép việc thiện – ác của gia chủ để tâu lên Ngọc Hoàng vào cuối năm. Vì vậy, Táo quân được xem là vị thần gần gũi nhưng có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh.
Ảnh minh hoạ
Hai phong tục chính trong ngày Tiểu niên
Cúng Táo quân là nghi lễ trọng tâm của Tiểu niên. Vào ngày này, người dân chuẩn bị lễ vật như kẹo mạch nha, bánh trái, rượu, đậu… đặt trước bàn thờ Táo quân, đồng thời thay tranh Táo cũ bằng tranh mới, thắp hương khấn vái để tiễn Táo quân “ề trời.
Theo quan niệm dân gian, kẹo mạch nha có vị ngọt và dẻo, tượng trưng cho mong muốn Táo quân nói lời tốt đẹp cho gia chủ khi tâu việc với Ngọc Hoàng. Rượu được dâng với ý nghĩa giúp Táo quân uống say, hạn chế kể lại những điều không hay trong gia đình; còn đậu được xem là thức ăn dành cho phương tiện của Táo quân trên đường thiên đình.
Quét dọn, tẩy trần
Bên cạnh cúng Táo, Tiểu niên cũng là thời điểm bắt đầu việc tổng vệ sinh cuối năm. Dù điều kiện kinh tế khác nhau, các gia đình đều dọn dẹp nhà cửa, lau chùi đồ đạc, giặt giũ chăn màn, làm sạch không gian sống.
Trong quan niệm dân gian, chữ “trần” (bụi bặm) đồng âm với “cũ”, nên việc quét dọn mang ý nghĩa loại bỏ những điều không may mắn của năm cũ, chuẩn bị đón năm mới thuận lợi hơn.
Năm điều kiêng kỵ trong ngày Tiểu niên
Bên cạnh các phong tục, dân gian cũng truyền lại nhiều điều kiêng kỵ trong ngày Tiểu niên, chủ yếu mang ý nghĩa nhắc nhở con người cẩn trọng trong sinh hoạt trước thềm năm mới.
Kiêng giã tỏi
Nhiều địa phương cho rằng không nên giã tỏi trong ngày Tiểu niên vì chữ “tỏi” đồng âm với “toán” (tính toán, thanh toán), dễ gợi liên tưởng đến hao hụt tiền bạc.
Kiêng sát sinh
Một số nơi tránh giết mổ gia súc, gia cầm trong ngày này với quan niệm không sát sinh sẽ tích phúc, tránh điều xui rủi.
Kiêng không tắm rửa
Ngoài dọn dẹp nhà cửa, người dân còn chú trọng vệ sinh cá nhân, đặc biệt là tắm rửa, rửa chân, với mong muốn gột bỏ điều cũ, đón năm mới trong trạng thái sạch sẽ, nhẹ nhõm.
Phụ nữ không cúng Táo
Theo quan niệm xưa, việc cúng Táo quân thường do nam giới đảm trách. Điều này xuất phát từ tư duy xã hội cổ đại về vai trò giới, hiện nay chủ yếu được xem là một tập tục mang tính lịch sử.
Không vay nợ, không đòi nợ
Tiểu niên cũng là ngày kiêng kỵ các giao dịch vay mượn tiền bạc. Dân gian cho rằng vay tiền ngày này dễ báo hiệu một năm phụ thuộc, còn cho vay hoặc đòi nợ lại mang ý nghĩa tài lộc thất thoát.
Ngày nay, nhiều phong tục và kiêng kỵ trong Tiểu niên được nhìn nhận như giá trị văn hóa truyền thống hơn là quy tắc bắt buộc. Dù tin hay không, Tiểu niên vẫn là dịp để mỗi gia đình dọn dẹp không gian sống, nhìn lại một năm đã qua và chuẩn bị tâm thế tích cực để bước vào năm mới.
The 23rd day of the 12th lunar month each year is considered the "Xiao Nian" (Little Year) – a significant milestone marking the beginning of the Lunar New Year celebrations in traditional Chinese culture. A folk saying goes: "There are five taboos in Xiao Nian; doing them correctly will bring peace and prosperity throughout the year," reflecting the desire for peace and blessings before the new year.
Xiao Nian – The Kitchen God Festival
Traditionally, the 23rd day of the 12th lunar month is Xiao Nian in northern China, while many southern regions celebrate it on the 24th. This difference stems from the Qing Dynasty, when the imperial court held a ceremony to worship Heaven and the Kitchen God on the 23rd day of the 12th lunar month. People in the North followed this tradition, while the South maintained the custom of "officials celebrate Xiao Nian on the 23rd, commoners on the 24th, and those living on boats on the 25th.
Xiao Nian is also known as the Kitchen God Festival. In folk beliefs, the Kitchen God is the deity who oversees the kitchen and daily life of each family, and is also responsible for recording the good and evil deeds of the household to report to the Jade Emperor at the end of the year. Therefore, the Kitchen God is considered a familiar deity but plays a particularly important role in spiritual life.
(Illustrative image)
Two main customs on the first day of the year:
Offering sacrifices to the Kitchen God is the central ritual of the first day of the year. On this day, people prepare offerings such as malt candy, cakes, wine, beans, etc., placing them in front of the Kitchen God's altar. They also replace the old Kitchen God painting with a new one, light incense, and pray to bid farewell to the Kitchen God as he returns to heaven.
According to folk beliefs, malt candy, with its sweet and chewy taste, symbolizes the wish for the Kitchen God to speak favorably of the family when reporting matters to the Jade Emperor. Wine is offered to help the Kitchen God get drunk, thus limiting his recounting of unpleasant things in the family; and beans are considered food for the Kitchen God's vehicle on his journey to heaven.
Cleaning and Purifying
Besides offering sacrifices to the Kitchen God, the "Little Year" is also the time to begin the year-end general cleaning. Regardless of economic conditions, families clean their houses, wipe down furniture, wash bedding, and clean their living spaces.
In folk beliefs, the word "dust" (trần) is a homonym for "old," so cleaning signifies removing the misfortunes of the old year and preparing for the future. To have a more auspicious New Year.
Five Taboos on the Day of the New Year
Besides customs, folk traditions also pass down many taboos on the Day of the New Year, mainly to remind people to be cautious in their activities before the New Year.
Avoiding crushing garlic
Many localities believe that one should not crush garlic on the Day of the New Year because the word "garlic" is a homonym of "mathematics" (calculation, payment), easily evoking associations with financial loss.
Avoiding killing animals
Some places avoid slaughtering livestock and poultry on this day with the belief that not killing animals will accumulate blessings and avoid bad luck.
Avoiding bathing
Besides cleaning the house, people also pay attention to personal hygiene, especially bathing and washing their feet, with the desire to wash away the old and welcome the new year in a clean and relaxed state.
Women do not offer sacrifices to the Kitchen God
According to old beliefs, the offering to the Kitchen God is usually the responsibility of men. This stems from societal thinking. Ancient customs regarding gender roles are now primarily seen as historical practices.
No borrowing, no demanding repayment
The first day of the year is also a day to avoid borrowing or lending money. Folklore suggests that borrowing money on this day foreshadows a year of dependence, while lending or demanding repayment signifies financial loss.
Today, many customs and taboos during the first day of the year are seen as traditional cultural values rather than mandatory rules. Whether believed or not, the first day of the year is still an opportunity for each family to clean their living space, reflect on the past year, and prepare a positive mindset for the new year.
