Nguồn tài nguyên nào có giá trị chiến lược hơn dầu mỏ tại Trung Đông?
Với giới hoạch định chính sách tại CIA và các nhà lãnh đạo khu vực, có một loại tài nguyên khác mang tính sống còn và mang giá trị chiến lược cao hơn cả "vàng đen" - đó chính là nước uống.
Hình ảnh một nhà máy khử muối ở thành phố cảng Sur của Oman. (Ảnh: AFP)
Trong nhiều thập kỷ, thế giới thường nhìn nhận Trung Đông qua lăng kính của dầu mỏ và khí đốt.
Tuy nhiên, đối với giới hoạch định chính sách tại Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và các nhà lãnh đạo khu vực, có một loại tài nguyên khác mang tính sống còn và mang giá trị chiến lược cao hơn cả "vàng đen" - đó chính là nước uống.
Sự phụ thuộc sinh tồn vào hệ thống khử mặn
Vùng Vịnh Ba Tư được thiên nhiên ban tặng nguồn tài nguyên hydrocarbon khổng lồ trị giá hàng nghìn tỷ USD. Nhưng nghịch lý thay, đây lại là một trong những khu vực khan hiếm nước ngọt nhất hành tinh. Để giải quyết bài toán sinh tồn này, từ thập niên 1970, các quốc gia Arab đã sử dụng chính nguồn lợi nhuận từ dầu mỏ để xây dựng mạng lưới các nhà máy khử mặn nước biển.
Đến nay, hệ thống này đã trở thành mạch máu không thể thay thế, nuôi dưỡng khoảng 100 triệu người sinh sống tại các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), bao gồm Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Oman.
Tính đến hiện tại, khu vực này vận hành gần 450 nhà máy khử mặn để đảm bảo nguồn nước sinh hoạt. Mức độ phụ thuộc vào công nghệ này đã đạt tới ngưỡng tuyệt đối tại một số quốc gia. Kuwait, Qatar và UAE gần như không có nguồn thay thế, đặc biệt là tại các siêu đô thị như Dubai.
Ngay cả Saudi Arabia, quốc gia sở hữu nhiều nhà máy khử mặn nhất khu vực, cũng dựa vào hệ thống này. Điển hình là nhà máy khử mặn Jubail bên bờ Vịnh Ba Tư. Đây là nguồn cung cấp hơn 90% lượng nước uống cho thủ đô Riyadh thông qua hệ thống đường ống phức tạp dài 500 km.
Tầm quan trọng của nước uống đã được CIA khẳng định trong một bản đánh giá mật từ đầu những năm 1980. Theo đó, các quan chức cấp cao trong khu vực coi nước quan trọng hơn dầu mỏ đối với sự thịnh vượng quốc gia. CIA cảnh báo rằng trong bối cảnh chiến sự leo thang, nước chính là yếu tố quyết định cục diện cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.
Dù bốn thập kỷ đã trôi qua, tình hình vẫn không hề thay đổi: công nghệ khử mặn dù đã giúp biến nước biển thành nước uống với chi phí hợp lý, nhưng nó lại tạo ra một "gót chân Achilles" về mặt an ninh khi các cơ sở này đòi hỏi nguồn năng lượng khổng lồ từ dầu khí để vận hành máy phát điện.
(Ảnh: moderndiplomacy)
Khi nguồn sống trở thành mục tiêu quân sự
Vấn đề thứ hai và cũng là mối lo ngại lớn nhất hiện nay chính là tính dễ bị tổn thương của các nhà máy khử mặn trước các cuộc tấn công quân sự. Trong một kịch bản xung đột toàn diện, các cơ sở này trở thành những "mục tiêu mềm" nhưng mang lại hiệu quả phá hoại cực lớn.
Một bản ghi nhớ năm 2008 của Đại sứ quán Mỹ tại Saudi Arabia do Wikileaks công bố đã chỉ ra một thực tế tàn khốc: Thủ đô Riyadh sẽ phải sơ tán hoàn toàn trong vòng chỉ một tuần nếu nhà máy Jubail hoặc hạ tầng liên quan bị hư hại nghiêm trọng. Tài liệu này khẳng định cấu trúc Chính phủ Saudi Arabia hiện nay khó có thể tồn tại nếu không có nhà máy này.
Thực tế lịch sử và các diễn biến gần đây cho thấy rủi ro này không hề mang tính lý thuyết. Dù luật pháp quốc tế và Công ước Geneva bảo vệ các hạ tầng dân sự thiết yếu, nhưng trong sức nóng của xung đột Trung Đông, các rào cản nhân đạo thường bị phớt lờ.
Iran đã từng tấn công một trạm điện tại Fujairah (UAE), nơi cung cấp năng lượng cho một trong những nhà máy khử mặn lớn nhất thế giới. Tại Kuwait, các vụ đánh chặn thiết bị bay không người lái cũng từng gây hỏa hoạn cho hạ tầng ngành nước. Những hành động này cho thấy Tehran nhận thức rất rõ điểm yếu của đối phương.
Về mặt quân sự, Iran có thể không đủ nguồn lực để đối đầu trực diện với liên minh Mỹ-Israel, nhưng họ có khả năng nhắm vào các hạ tầng thiết yếu để gây tổn hại tối đa về kinh tế và xã hội. Việc tấn công các nhà máy nước hoặc gây ô nhiễm nguồn nước biển là những chiến thuật đã từng có tiền lệ.
Năm 1991, quân đội Iraq đã cố ý xả dầu ra Vịnh Ba Tư để cản trở cuộc đổ bộ của liên quân và phá hoại các nhà máy khử mặn của Saudi Arabia. Ngày nay, nguy cơ Iran lặp lại chiến thuật này bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái dẫn đường chính xác là một mối đe dọa hiện hữu.
Việc nhắm vào nguồn nước thường là một chủ đề cấm kỵ vì tính chất nhân đạo, nhưng lịch sử Trung Đông chứng minh rằng những điều tưởng chừng không thể vẫn có thể xảy ra. Nếu chiến sự tiếp tục leo thang, nước sẽ trở thành nguồn tài nguyên thay đổi hoàn toàn cục diện cuộc chiến. Dầu mỏ có thể mang lại sự giàu có, nhưng nước mới chính là nền tảng duy nhất cho sự tồn tại.
Trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, bất kỳ sự hư hại nào đối với hệ thống khử mặn cũng có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng nhân đạo không thể cứu vãn, buộc các quốc gia vùng Vịnh rơi vào tình thế không còn lựa chọn nào khác ngoài việc lùi bước./.
For policymakers at the CIA and regional leaders, there is another resource more vital and strategically valuable than "black gold"—drinking water.
[Image caption: A desalination plant in the port city of Sur, Oman. (Photo: AFP)]
For decades, the world has viewed the Middle East through the lens of oil and gas.
However, for policymakers at the Central Intelligence Agency (CIA) and regional leaders, there is another resource more vital and strategically valuable than "black gold"—drinking water.
The dependence on desalination systems for survival
The Persian Gulf region is blessed with vast hydrocarbon resources worth trillions of dollars. Paradoxically, it is one of the most water-scarce regions on the planet. To address this survival challenge, since the 1970s, Arab nations have used their oil profits to build a network of desalination plants.
Today, this system has become an irreplaceable lifeline, sustaining approximately 100 million people living in the Gulf Cooperation Council (GCC) countries, including Saudi Arabia, Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates (UAE), and Oman.
Currently, the region operates nearly 450 desalination plants to ensure its drinking water supply. The level of dependence on this technology has reached absolute levels in some countries. Kuwait, Qatar, and the UAE have virtually no alternative sources, especially in megacities like Dubai.
Even Saudi Arabia, the country with the most desalination plants in the region, relies on this system. A prime example is the Jubail desalination plant on the Persian Gulf coast. This is the source of over 90% of the drinking water for the capital Riyadh, supplied through a complex 500-kilometer pipeline system.
The importance of drinking water was affirmed by the CIA in a classified assessment from the early 1980s. According to that assessment, senior officials in the region considered water more important than oil for national prosperity. The CIA warned that in the context of escalating hostilities, water would be the deciding factor in the conflict between the US and Iran.
Even after four decades, the situation remains unchanged: while desalination technology has helped convert seawater into drinking water at a reasonable cost, it has created an "Achilles' heel" in terms of security, as these facilities require enormous amounts of energy from oil and gas to power their generators.
(Image: moderndiplomacy)
When Livelihoods Become Military Targets
The second and most significant concern today is the vulnerability of desalination plants to military attacks. In a full-scale conflict scenario, these facilities become "soft targets" but with extremely destructive potential.
A 2008 memo from the US Embassy in Saudi Arabia, released by Wikileaks, revealed a harsh reality: Riyadh would have to be completely evacuated within a week if the Jubail plant or related infrastructure were severely damaged. This document asserts that the current Saudi Arabian government structure is unlikely to survive without this plant.
Historical facts and recent developments show that this risk is not merely theoretical. While international law and the Geneva Conventions protect essential civilian infrastructure, humanitarian barriers are often ignored in the heat of Middle Eastern conflict.
Iran has previously attacked a power plant in Fujairah (UAE), which powers one of the world's largest desalination plants. In Kuwait, drone interceptions have also caused fires in water infrastructure. These actions demonstrate Tehran's keen awareness of its adversaries' weaknesses.
Militarily, Iran may lack the resources to directly confront the US-Israel alliance, but it is capable of targeting critical infrastructure to inflict maximum economic and social damage. Attacking water treatment plants or polluting seawater sources are tactics with precedent.
In 1991, the Iraqi military deliberately dumped oil into the Persian Gulf to hinder the coalition landing and sabotage Saudi Arabia's desalination plants. Today, the risk of Iran repeating this tactic with precision-guided missiles or drones is a real threat.
Targeting water resources is often a taboo subject due to humanitarian concerns, but Middle Eastern history proves that seemingly impossible things can happen. If hostilities continue to escalate, water will become a game-changing resource. Oil may bring wealth, but water is the only foundation for survival.
In the US-Iran confrontation, any damage to the desalination system could lead to an irreversible humanitarian crisis, forcing Gulf states into a position where they have no choice but to back down.
