'nuôi ngựa cứu người' và liều thuốc sinh tử
Dưới tán những cây dầu cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở vùng đất Suối Dầu (xã Suối Dầu, tỉnh Khánh Hòa), có một đàn ngựa vẫn ngày ngày nhẩn nha gặm cỏ, bình thản đi qua nắng gió miền Trung. Không có tiếng hí bi tráng, không có vó ngựa dập dồn song chính từ nơi tưởng như lặng lẽ ấy, mỗi năm, hàng chục nghìn con người đã thoát khỏi lằn ranh sinh tử.
Những chú ngựa ở đây là “người hiến máu đặc biệt”, góp phần tạo nên những kỳ tích của ngành y tế nước nhà bằng chính dòng máu nóng chảy trong huyết quản mình.
Sứ mệnh cứu người
Trại Chăn nuôi Suối Dầu hiện ra an yên, bình lặng. Đây là “đại bản doanh” của đàn ngựa lớn nhất Đông Nam Á thuộc Viện Vắc-xin và sinh phẩm y tế (IVAC), nơi chuyên nghiên cứu, sản xuất các loại vắc-xin, huyết thanh.
Lấy máu ngựa để khai thác huyết thanh
Ông Nguyễn Văn Minh, Trưởng trại chăn nuôi Suối Dầu đón tôi bằng cái bắt tay ấm áp, đưa tôi đi dọc những dãy chuồng nuôi ngựa sạch sẽ, khép kín. Nơi đây đang nuôi dưỡng, chăm sóc gần 400 con ngựa có chung sứ mệnh: hiến máu để sản xuất huyết thanh.
Để được đứng trong “đội quân” đặc biệt ấy, mỗi chú ngựa phải trải qua các khâu tuyển chọn nghiêm ngặt ở nhiều vùng trên cả nước, từ Đà Lạt, Phan Rang đến tận Lạng Sơn. Những chú ngựa khỏe mạnh nhất, không dị tật, không ký sinh trùng, đạt chuẩn sinh học về hồng cầu, bạch cầu mới được đưa về Suối Dầu.
Tại đây, những chú ngựa 4 - 6 tuổi phải sống cách ly khoảng 6 tháng để tiếp tục theo dõi, kiểm soát diễn biến tình hình sức khỏe cho đến khi đảm bảo hoàn toàn không có bệnh mới được “hoà nhập cộng đồng”.
Từng chú ngựa đều có mã số riêng, có hồ sơ theo dõi chặt chẽ từ miếng ăn, giấc ngủ đến từng chu kỳ lấy máu. Trung bình mỗi năm trại sẽ bổ sung từ 80 - 100 thành viên mới, đồng nghĩa sẽ có chừng đó số ngựa “về hưu”.
Mỗi ngày, đàn ngựa được chăm sóc theo chế độ đặc biệt. Chúng ăn từ 20 - 25 kg cỏ para tươi, cùng 2,5 - 3 kg thức ăn tinh. Trại dành riêng hàng chục hecta trồng cỏ và mía sạch để bảo đảm nguồn thức ăn an toàn. Những chú ngựa ở trại không chỉ vạm vỡ như ngựa chiến, được chải chuốt như ngựa chở khách để phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe cho con người.
Liều thuốc sinh tử
Đàn ngựa được nuôi dưỡng, chăm sóc đặc biệt như “con cưng” để hiến máu… cứu người
Dừng lại trước một chú ngựa cao lớn, bộ lông nâu sẫm bóng mượt, chỉ những vết sẹo mờ trên cổ, lưng,… ông Minh nói, đó là dấu tích của những lần tiêm kháng nguyên và lấy máu. Với những người ở đây, đó không phải là tổn thương mà là minh chứng của quá trình cống hiến.
Trực tiếp chứng kiến một buổi lấy máu khiến trái tim tôi như thắt lại. Chú ngựa đứng yên, ngoan ngoãn đến lạ. Không phản kháng, không hoảng sợ. Dường như có mối liên kết kỳ lạ giữa con người và loài vật. Không cần lời nói, không cần thỏa thuận, sự sống được trao đi một cách lặng lẽ.
Từ đàn ngựa ở Suối Dầu, mỗi năm ngành y tế được cung cấp khoảng 10.000 đến 12.000 lít huyết thanh thô. Trong đó có hơn 11.000 lít huyết thanh kháng uốn ván, 4.500 lít huyết thanh kháng dại, khoảng 1.000 lít huyết thanh kháng nọc rắn hổ cùng hàng trăm lít huyết thanh kháng nọc rắn lục, chàm quạp và cạp nia Bắc…
Tôi chạm tay lên thân một chú ngựa đang đứng yên lặng. Hơi ấm từ cơ thể ngựa truyền sang lòng bàn tay, rất thật. Khó có thể hình dung rằng, chính dòng máu đang chảy trong cơ thể hiền lành ấy lại là “liều thuốc sinh tử” cho những bệnh nhân bị uốn ván, dại, rắn độc cắn ở khắp mọi miền đất nước.
Tình người ở lại
Nếu đàn ngựa là những “chiến mã” thầm lặng thì những công nhân, bác sĩ thú y ở Suối Dầu chính là những người giữ mùa xuân ở lại nơi này. Ông Nguyễn Long Hồ (55 tuổi, ngụ xã Suối Dầu) có thâm niên hơn 30 năm gắn bó với trại kể rằng, chăm sóc ngựa cứu người không chỉ là công việc mà có mối ràng buộc rất sâu. Có những cái Tết, ông Hồ và đồng nghiệp đón giao thừa bên chuồng ngựa.
Khi ngoài kia pháo hoa rực sáng, ở Suối Dầu, họ vẫn lặng lẽ kiểm tra từng con, xem chúng ăn uống ra sao, có con nào sốt sau tiêm kháng nguyên hay không. Bởi, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cả quá trình tạo huyết thanh.
Những chú ngựa ngoan ngoãn bước theo người công nhân đến nơi “hiến máu”
Mỗi công nhân ở đây phụ trách từ 50 - 60 con ngựa. Người chăm ngựa thuộc từng thói quen, từng ánh mắt. Sự gắn kết ấy thân thiết đến mức đến giờ ăn, chỉ cần một cái vỗ tay nhẹ, cả đàn ngựa tự giác tìm về đúng dãy chuồng của mình mà không bao giờ nhầm lẫn. Nhân viên chăm ngựa không chỉ dọn vệ sinh, tắm rửa, cắt tỉa bờm mà còn thường xuyên trò chuyện, an ủi, động viên các “đứa con” của mình. Họ hiểu rằng, mỗi bước chân khỏe mạnh của đàn ngựa chính là niềm hy vọng cho hàng triệu con người...
Từ nguồn huyết thanh thô ở Trại Suối Dầu, hàng triệu sản phẩm huyết thanh thành phẩm đã được tinh chế và phân phối đến các cơ sở y tế trên cả nước. Mỗi năm, khoảng 2 triệu ống huyết thanh kháng uốn ván, hơn 350.000 lọ huyết thanh kháng dại cùng hàng chục nghìn lọ huyết thanh kháng nọc rắn được đưa vào sử dụng.
Beneath the canopy of centuries-old oil trees in the Suoi Dau area (Suoi Dau commune, Khanh Hoa province), a herd of horses grazes peacefully day after day, calmly enduring the sun and wind of Central Vietnam. There are no mournful neighs, no pounding hooves, yet from this seemingly quiet place, tens of thousands of people are saved from the brink of death each year.
These horses are "special blood donors," contributing to the miracles of the nation's healthcare system with the warm blood flowing in their veins.
A mission to save lives
The Suoi Dau Livestock Farm appears peaceful and tranquil. This is the "headquarters" of the largest horse herd in Southeast Asia, belonging to the Institute of Vaccines and Medical Biological Products (IVAC), which specializes in researching and producing vaccines and serums.
Blood Donation for Horse Serum Production
Mr. Nguyen Van Minh, head of the Suoi Dau horse farm, greeted me with a warm handshake and led me along the clean, enclosed horse stables. Nearly 400 horses are being raised and cared for here, sharing a common mission: donating blood to produce serum.
To be part of this special "army," each horse must undergo rigorous selection processes across the country, from Da Lat and Phan Rang to Lang Son. Only the healthiest horses, free from deformities and parasites, and meeting biological standards for red and white blood cells, are brought to Suoi Dau.
Here, horses aged 4-6 years old must live in isolation for about six months for continuous monitoring and control of their health until they are completely disease-free before being allowed to "reintegrate into the community."
Each horse has its own unique identification number and a meticulously maintained record, from its diet and sleep to each blood donation cycle. On average, the farm adds 80-100 new members each year, meaning that many horses "retire."
Every day, the horses are cared for under a special regime. They eat 20-25 kg of fresh para grass, along with 2.5-3 kg of concentrated feed. The farm dedicates dozens of hectares to growing clean grass and sugarcane to ensure a safe food source. The horses at the farm are not only strong and robust like warhorses, but also groomed like passenger horses to serve in human healthcare.
A life-or-death medicine
The horses are raised and cared for specially like "pets" to donate blood… to save lives.
Stopping before a tall horse with a glossy dark brown coat, only faint scars on its neck and back remain. Mr. Minh explains that these are the marks of antigen injections and blood draws. For those here, these are not injuries but proof of their dedication.
Witnessing a blood donation drive firsthand made my heart ache. The horse stood still, strangely docile. No resistance, no fear. There seemed to be a strange connection between humans and animals. No words, no agreement needed; life was given silently.
From the horses in Suoi Dau, the health sector receives approximately 10,000 to 12,000 liters of raw serum each year. This includes over 11,000 liters of tetanus antitoxin, 4,500 liters of rabies antitoxin, about 1,000 liters of cobra antitoxin, and hundreds of liters of antitoxin for vipers, kraits, and other venomous snakes…
I touched the body of a horse standing silently. The warmth from its body transferred to my palm; it felt so real. It's hard to imagine that the very blood flowing through those gentle bodies is the "life-or-death medicine" for patients suffering from tetanus, rabies, and snakebites across the country.
Humanity Remains
If the horses are silent "warhorses," then the workers and veterinarians at Suoi Dau are the ones who keep spring alive in this place. Mr. Nguyen Long Ho (55 years old, residing in Suoi Dau commune), who has over 30 years of experience at the farm, says that caring for horses to save lives is not just a job, but a very deep bond. Some Tet holidays, Mr. Ho and his colleagues celebrate New Year's Eve by the horse stables.
While fireworks blaze outside, at Suoi Dau, they quietly check each horse, observing how they eat and drink, and whether any have a fever after receiving antigen injections. Because even a small mistake can affect the entire serum production process.
The horses obediently follow the workers to the "blood donation" area.
Each worker here is responsible for 50-60 horses. The horse caretakers know their habits and even their expressions. This bond is so strong that at feeding time, a gentle clap of the hands is all it takes for the entire herd to automatically find their way back to their stables without ever getting confused. The horse caretakers not only clean, bathe, and trim the horses' manes, but also frequently talk to, comfort, and encourage their "children." They understand that every healthy step of the horses represents hope for millions of people...
From the raw serum source at Suoi Dau Farm, millions of finished serum products have been refined and distributed to medical facilities nationwide. Each year, approximately 2 million vials of tetanus antitoxin, over 350,000 vials of rabies antitoxin, and tens of thousands of vials of snake venom antitoxin are put into use.
