Vì sao người xưa kiêng cầm đũa gõ bát trong bữa cơm?
Đũa là vật dụng quen thuộc trong bữa cơm của người Việt, nhưng liên quan đến nó, dân gian có một số điều kiêng kỵ. Chẳng hạn, hành động gõ đũa vào bát, đĩa khi ăn thường bị tránh. Theo quan niệm dân gian, âm thanh này gợi hình ảnh người ăn xin dùng để thu hút sự chú ý, xin bố thí.
Vì vậy, việc gõ đũa không chỉ bị coi là kém duyên mà còn mang ý nghĩa không may mắn, thiếu tôn trọng với những người cùng bàn.
Ngoài ra, theo quan niệm dân gian, việc gõ đũa vào bát cơm còn bị cho là hành động “gọi” những vong hồn lang thang, khiến gia đình tăng âm khí, ảnh hưởng đến việc làm ăn, sức khỏe và sự bình an của các thành viên.
Theo quan niệm dân gian Việt Nam, việc gõ bát đũa trong lúc ăn cơm là điều đại kỵ. (Ảnh minh họa).
Quan niệm kiêng kỵ này cũng xuất hiện trong văn hóa của nhiều quốc gia sử dụng đũa như Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc…
Theo Aboluowang, tại Trung Quốc có tới 12 điều kiêng kỵ khi sử dụng đũa, trong đó có việc gõ đũa vào chén bát hoặc xuống bàn. Cụ thể, hành động gõ đũa khi ngồi vào bàn chờ món ăn bị xem là bất lịch sự, dễ khiến người khác liên tưởng đến hình ảnh ăn xin.
Theo thông tin từ trang Changzhi, trong quá khứ, người ăn xin thường gõ bát kết hợp với lời van xin để thu hút sự chú ý của người qua đường. Vì vậy, khi dùng bữa, nên tránh gõ đũa vào chén, bát hoặc mặt bàn để giữ phép lịch sự và tôn trọng những người cùng bàn.
Ngoài ra, việc gõ bát đũa trong bữa cơm gia đình hoặc khi khách đến nhà bị coi là điềm báo của sự nghèo khổ, túng quẫn (bần cùng lâm môn).
Theo Hashiwabunka.jp, trong văn hóa Nhật Bản, hành động dùng đũa gõ vào bát, đĩa hay cốc chén để tạo âm thanh hoặc gọi người khác cũng là một điều kiêng kỵ. Trong tiếng Nhật, hành vi này được gọi là tataki-bashi.
Hiệp hội Đũa Nhật Bản (Japan Hashi Association) - tổ chức nghiên cứu và bảo tồn văn hóa sử dụng đũa - cũng đưa ra nhiều hướng dẫn chi tiết về các lỗi cần tránh khi dùng đũa. Trong đó, hành vi gõ đũa được phân tích ở nhiều khía cạnh như xã hội, lễ nghi và đạo đức.
Về mặt xã hội, hành động dùng đũa gõ vào bộ đồ ăn (chén, bát, đĩa...) để phát ra âm thanh được xem là hành vi rất thất lễ đối với những người đang ngồi ăn cùng.
Theo Hashiwabunka.jp, trong quan niệm dân gian Nhật Bản, từ xa xưa có câu truyền miệng: “Gõ vào bát cơm sẽ gọi ngạ quỷ (Gaki)”. Vì vậy, hành vi này còn bị ví như đang “gọi” những linh hồn đói khát.
Về mặt đạo đức, bữa ăn được xem là một nghi lễ để tiếp nhận những thứ quý giá mà thần linh ban tặng. Việc gõ vào bát đĩa bị coi là hành vi thiếu giáo dục, thể hiện thiếu sự biết ơn đối với thực phẩm, đối với vật dụng và đối với cả người đã dày công chuẩn bị bữa ăn đó.
